फिल्मी फण्डा । सन् १९७६ मा श्याम बेनेगलको फिल्म 'मन्थन' रिलिज भएको थियो, जुन सहकारी आन्दोलन र किसानको कथा दर्शाउने एक महत्वपूर्ण फिल्म हो। फिल्मको प्रारम्भिक दृश्यमा डाक्टर राव (गिरीश कर्नाड) गाउँमा घर-घर गएर दूध परीक्षण गर्छन्। ती मध्ये एक गाउँकी दलित महिला विन्दु (स्मिता पाटिल) को घरमा पहिलो पटक दूधको नमुना लिन आउँछन्। रावले सोध्छन्, "तिम्रो बुबा कहाँ हुनुहुन्छ?" जसमा बिन्दु कडा जवाफ दिन्छिन्, "बाप अहयाँ है, तमारे को क्या चाहिए?"

यस दृश्यले बिन्दुको साहस र स्वतन्त्रताको सशक्त चित्रण गर्छ। श्याम बेनेगलका फिल्महरूमा महिला पात्रहरूलाई केवल शोषित र उत्पीडितको रूपमा मात्र होइन, बलियो र आत्मनिर्भर व्यक्तित्वका रूपमा पनि देखाइएको छ।

महिला पात्रहरूको सशक्त चित्रण: श्याम बेनेगलका फिल्महरूमा

'मन्थन' मात्र होइन, श्याम बेनेगलका धेरै फिल्महरूमा महिला पात्रहरूको चित्रण विशेष महत्त्वपूर्ण छ। उनले महिला पात्रहरूलाई असल मन, सहिष्णुता र त्यागको मात्र होइन, स्ट्रिट स्मार्ट, असजिलो, र स्वतन्त्र सोचका रूपमा पनि प्रस्तुत गरेका छन्। उदाहरणका लागि, 'मंडी' मा शबाना आजमीले निभाएको रुक्मिणी बाईको पात्र, जसले आफ्नो वेश्यालयमा काम गर्ने केटीहरूको सुरक्षा र हितका लागि संघर्ष गर्छिन्। श्याम बेनेगलले यौनकर्मीहरूको जीवनलाई पनि सम्मानपूर्वक चित्रित गरेका छन्, जसमा उनीहरूलाई न त महिमा गरिएको छ, न उनीहरूको कथालाई किनारा गरिएको छ।

त्यस्तै, 'निशान्त', 'जुनून', 'सरदारी बेगम' र 'जुबैदा' जस्ता फिल्महरूमा पनि महिलाको जीवन र संघर्षको सुन्दर चित्रण गरिएको छ। यी फिल्महरूमा महिलाको आत्मनिर्भरता, साहस र बलिदानलाई महत्वपूर्ण बनाइएको छ।

विभाजनको पीडा र महिला पात्रहरूको संघर्ष

श्याम बेनेगलका फिल्महरूमा सामाजिक र धार्मिक बनावटलाई पनि अत्यन्तै राम्रोसँग प्रस्तुत गरिएको छ। 'मम्मो' जस्तो फिल्मले विभाजनको पीडालाई दिदी-बहिनीको परिप्रेक्ष्यमा प्रस्तुत गरेको छ। 'मम्मो' मा दुई मुस्लिम दिदी-बहिनीहरूको कथा दर्शाइएको छ जसले विभाजनपछि बिछोडको पीडा र जीवनका कठिनाईहरूलाई सहन गर्दै, माया र साहसका साथ एकअर्कालाई सम्हाल्छन्।

विभाजनको पीडा र महिलाको जीवनमा आइपर्ने संघर्षलाई यस फिल्मले अत्यन्तै भावनात्मक र सूक्ष्म तरिकाले प्रस्तुत गरेको छ।

महिला पात्रहरू र समाजको यथार्थ: श्याम बेनेगलका फिल्महरूको महत्वपूर्ण योगदान

श्याम बेनेगलका फिल्महरूमा महिलाका सबै पक्षलाई यथार्थ र सशक्त रूपले चित्रित गरिएको छ। 'अङ्कुर' मा शबाना आजमीले एक दलित महिला लक्ष्मीको भूमिका निभाइन्, जसको जीवन जटिल भावनात्मक परिप्रेक्ष्यसँग जुधिरहेको छ। फिल्मले महिलाका विरोधाभासी भावनाहरूलाई चित्रित गर्दै जातीय र सामन्ती समाजमा महिलाको हैसियतलाई प्रकट गरेको छ।

त्यस्तै 'भूमिका' मा स्मिता पाटिलले अभिनेत्री बन्न चाहने केटीको जीवनको संघर्षलाई पर्दामा उतारेकी थिइन्। यो फिल्म महिलाको स्वतन्त्रता र समाजमा आफ्नो स्थान बनाउने संघर्षलाई प्रस्तुत गर्दछ।

समाप्ति: श्याम बेनेगलको छाप र योगदान

श्याम बेनेगलको सिनेमाको योगदान अत्यन्त महत्वपूर्ण छ, विशेष गरी महिला पात्रहरूको चित्रणमा। उनका फिल्महरूले समाजको यथार्थ, धर्म, र सामाजिक संरचनामा महिलाको संघर्षलाई अत्यन्तै प्रभावकारी तरिकाले प्रस्तुत गरेका छन्। श्याम बेनेगलका फिल्महरू आज पनि भारतीय सिनेमा र महिलाका सशक्त चित्रणका लागि एक मापदण्ड बनेका छन्।

उनका फिल्महरूमा महिला पात्रहरूका सशक्त चित्रणका कारण स्मिता पाटिल, शबाना आजमी, सुप्रिया पाठक, करिश्मा कपूर जस्ता अभिनेत्रीहरूले राष्ट्रिय पुरस्कार प्राप्त गरेका छन्।

फिल्मी फण्डा २०८१ पौष १३,शनिवार ०८ : ०६ AM

5.3k Shares